Szanowni Państwo,

W imieniu dr inż. Andrzeja Hildebrandta zapraszam na seminarium: Raport Polska 2050 i inne prace Komitetu Prognoz „Polska 2050 Plus” przy Prezydium PAN.

Referat wygłosi: prof. dr hab. inż. Andrzej Wierzbicki.

 

 


Streszczenie:

Seminarium ma na celu przedstawienie przeglądu rezultatów różnych prac Komitetu Prognoz „Polska 2000 Plus”, zwłaszcza prognoz długo-okresowych i analizujących zagrożenia stojące przed Polską i ludzkością. O ile neoliberalny paradygmat twierdził, że dokładne przewidywanie jest niemożliwe, zatem niepotrzebne (non sequitur!), o tyle po kryzysie 2008-2011 oczywista wydała się potrzeba analizy (nawet jeśli ułomnej) możliwych dróg rozwojowych różnych krajów i świata. Ostatnio Jorgen Randers (współautor Denisa Meadowsa z Limits to Growth, 1972) opublikował A Global Forecast for the Next Forty Years: 2052, we współpracy z Klubem Rzymskim. Inną znamienną publikacją jest raport Wofganga Strecka z Max Planck Institute zatytułowany The Crisis in Context: Democratic Capitalism and Its Contradictions, który postuluje, że kryzys 2008-2011 był tylko jednym z przejawów narastającego systemowego kryzysu kapitalizmu.

Jednakże Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” w pewnym sensie wyprzedził te prace, gdyż już dwa lata temu podjął prace nad prognoza długookresowa Raport Polska 2050. Raport ten określa m.in. trzy możliwe scenariusze rozwoju Polski. Podstawowym zagrożeniem tego rozwoju, które po dekadzie czy dwóch spowoduje osłabienie także tempa rozwoju gospodarczego, jest niedostrzeganie przez klasę polityczną w Polsce znaczenia rozwoju cywilizacyjnego, szeroko rozumianego, zaczynając od edukacji i kultury, poprzez autonomiczny (a nie tylko wynikający z potrzeb rynku) rozwój nauki i techniki, kończąc na relacjach międzyludzkich, w tym np. prostszym lecz powszechnie szanowanym prawodawstwie.

Raport analizuje także inne zagrożenia dla rozwoju Polski, z których kilka ma charakter globalny. Należy do nich np. zagrożenie konfliktem gospodarki realnej i wirtualnej; ta ostatnia związana jest z narastającym zadłużeniem świata w bankach. Sytuacja, w której zadłużenie globalne przekracza kilka lat produktu globalnego i stosunek ten wciąż rośnie, jest wewnętrznie niestabilna, musi prowadzić do kryzysów bądź to ogólnie finansowych – jak w 2008 roku – bądź też do kryzysów zadłużenia państw – jak w Grecji. Należy też do nich zagrożenie konfliktem prekariatu: nowej klasy społecznej, która wyłoniła się po destrukcji proletariatu, spowodowanej rewolucją informacyjną, automatyzacją produkcji i przesunięciem produkcji przemysłowej do krajów takich, jak Chiny, Indie czy Brazylia. Ta nowa klasa przeszła do pracy w usługach, ale nie ma w nich trwałego zatrudnienia, zazwyczaj są to t.zw. umowy śmieciowe. Klasa ta opóźnia zawieranie małżeństw i posiadanie dzieci, ze względu na niepewność przyszłości; bierze w bankach kredyty, ale nie daje pewności ich spłaty. Z drugiej strony, ta nowa klasa jest coraz lepiej wykształcona, z uwagi na zderzenie się megatrendu prekariatu z innym megatrendem umasowienia wykształcenia wyższego: rodziny są gotowe płacić za wykształcenie wyższe swych dzieci, bo to warunek konieczny (ale nie wystarczający) znalezienia lepszej pracy; niedługo wiec będziemy mieć prekariuszy ze stopniem doktora. Niemożliwe jest przy tym, z kilku powodów (z których najważniejszy to ok. pięcioletnie opóźnienie kształcenia specjalistów na studiach wyższych), zrównoważenie rynkowe popytu przedsiębiorstw i podaży wykształconych specjalistów. Wszystko to powoduje narastający, wybuchowy charakter nastrojów społecznych prekariatu; razem z innymi zagrożeniami, sugeruje to, że teza o kryzysie kapitalizmu jest jednak zasadna.

Inne zagrożenie to sama szybkość rozwoju. Relacja pomiędzy gospodarką rynkową z jednej strony, a nauka i technika ze strony drugiej jest podwójna pętla dodatniego sprzężenia zwrotnego, prowadzi do lawinowego rozwoju eksponencjalnego. Raport Polska 2050 formułuje to metaforycznie: jedziemy już z nadmierną prędkością po śliskiej drodze z ograniczona widocznością; czy zdążymy wyhamować lub nawet zareagować, jeśli pojawi się niespodziewana przeszkoda? O ile 40 lat temu uzasadnione było pytanie jakie są granice wzrostu, tak dzisiaj, a na pewno za lat 40 uzasadnione będzie raczej pytanie jak ograniczyć wzrost? Związane jest to też z inną publikacją Paula Daviesa (2010) The Eerie Silence: Renewing Our Search for Alien Intelligence, w której wśród rozmaitych hipotetycznych przyczyn braku odpowiedzi z kosmosu na naszą radiową sygnalizację obecności inteligentnego życia na Ziemi wymienia się przyczynę mało prawdopodobną, ale zatrważającą: być może, cywilizacje takie jak nasza skazane są na samozagładę, gdyż nie potrafią ograniczyć tempa wzrostu? Jak więc ograniczyć tempo wzrostu – to temat dalszych prac.

Seminarium odbędzie się 23 maja o godz. 12.00 w sali 754 Ośrodka Szkolenia Instytutu Łączności.